دوره 15، شماره 3 - ( فصلنامه پژوهش های سیاسی جهان اسلام پاییز 1404 )
جلد 15 شماره 3 صفحات 77-45 |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- دانشجوی دکتری، گروه مطالعات منطقهای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- دانشیار، گروه مطالعات منطقهای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ،s.a.nabavi@ut.ac.ir
2- دانشیار، گروه مطالعات منطقهای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ،
چکیده: (321 مشاهده)
این مقاله به بررسی عوامل داخلی فروپاشی سریع نظام سیاسی سوریه در دسامبر ۲۰۲۴ میپردازد. رژیم بشار اسد از آغاز بحران سوریه در سال ۲۰۱۱ تا پایان سال ۲۰۲۴ توانست در برابر یکی از طولانیترین و پرهزینهترین جنگهای داخلی خاورمیانه بقا یابد و با اتکا به سرکوب داخلی، بسیج شبکههای وفادار و حمایت متحدان منطقهای و بینالمللی، از فروپاشی جلوگیری کند. با این حال، همین رژیم که بیش از چهارده سال تابآوری نشان داده بود، در مواجهه با تهاجم نیروهای معارض به رهبری هیئت تحریرالشام، در مدت زمانی بسیار کوتاه و کمتر از دو هفته فروپاشید و کنترل بر مراکز کلیدی حکمرانی را از دست داد. این تضاد میان بقای طولانیمدت و سقوط ناگهانی، پرسش محوری پژوهش حاضر را شکل میدهد: فروپاشی رژیم اسد تا چه اندازه ریشه در عوامل داخلی داشت و این زوال از طریق چه سازوکارهایی در سطوح امنیتی، نهادی و اجتماعی تحقق یافت؟ مقاله با بهرهگیری از چارچوب مفهومی «دولت ورشکسته» استدلال میکند که دولت سوریه پیش از سقوط، بخش عمدهای از مؤلفههای ورشکستگی را در حوزههای امنیت، حکمرانی و کارکردهای عمومی تجربه کرده و عملاً ظرفیت اعمال حاکمیت مؤثر را از دست داده بود. یافتههای پژوهش نشان میدهد ناکارآمدی امنیتی، فرسایش انسجام و وفاداری در ارتش و شبکههای اجتماعی حامی، بحران عمیق مشروعیت، فساد ساختاری و شکافهای هویتی، توان دولت برای کنترل قلمرو و مدیریت بحران را به شدت تضعیف کرده بود. در کنار این عوامل، فروپاشی خدمات عمومی، تثبیت اقتصاد جنگی و وابستگی حیاتی به پشتیبانان خارجی، تابآوری رژیم را شکنندهتر ساخت؛ به گونهای که فشار نظامی معارضان نقش شتابدهندهای در فعالسازی روند فروپاشی ایفا کرد. این پژوهش با روش کیفی و بر اساس تحلیل منابع کتابخانهای و اسنادی انجام شده است.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |