دوره 16، شماره 2 - ( فصلنامه پژوهش های سیاسی جهان اسلام تابستان 1405 )
جلد 16 شماره 2 صفحات 20-1 |
برگشت به فهرست نسخه ها
دکتری، گروه اندیشه سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران ، m_lotfi@atu.ac.ir
چکیده: (209 مشاهده)
مواجه جامعه ایرانی با مدرنیته، یکی از مهمترین مسائل فکری‑سیاسی دوران معاصر است که هویت، دین و سازمان سیاسی را به چالش کشیده است. علی شریعتی، از برجستهترین نواندیشان دینی، کوشید با نقد همزمان سنتِ متحجر و مدرنیته تقلیدی، راهی برای برونرفت از بحران هویت و عقبماندگی جوامع اسلامی ترسیم کند. با وجود پژوهشهای گسترده درباره مفاهیم بنیادین اندیشه شریعتی، تاکنون رابطه میان مفاهیم «ایدئولوژی، امت، امامت و بازگشت به خویشتن» در قالب یک مدل فرآیندی‑علّی بازسازی نشده است. هدف این پژوهش، تبیین اندیشه سیاسی شریعتی از طریق بازسازی «الگوی صراط» بهعنوان چارچوبی تحلیلی برای فهم انسجام درونی این مفاهیم است. پژوهش با روش تحلیل مفهومی و تفسیر متون اصلی شریعتی، از جمله امت و امامت، اسلامشناسی و بازگشت به خویشتن، انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که در منظومه فکری شریعتی، این چهار مفهوم در یک زنجیره منطقی‑علّی قرار میگیرند: ایدئولوژی بهمثابه «راه» و نقشه حرکت، امت بهمثابه «رهروان» و حاملان کنش جمعی، امامت بهمثابه «راهنما» و هدایتگر مسیر و بازگشت به خویشتن بهمثابه «مقصد» و غایتِ خودآگاهی تاریخی. نوآوری مقاله در بازسازی این ساختارِ جهتمند و نشاندادن ترتیب علّی میان مفاهیم است؛ برخلاف پژوهشهای پیشین که عمدتاً به تحلیل تکمفهومی یا توصیف همزمان مفاهیم پرداختهاند. الگوی صراط، میتواند بهعنوان مدلی برای تحلیل نحوه سازمانیابی مفاهیم در اندیشه سیاسی متفکران مسلمان نیز بهکار رود.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |