Political Research In Islamic World

fa عوامل داخلی فروپاشی نظام سیاسی سوریه در دسامبر 2024؛ مطالعه‌ای براساس مفهوم دولت ورشکسته The Internal Factors Behind the Collapse of the Syrian Political System in December 2024: An Explanation Based on the Concept of the Failed State تخصصي Special پژوهشي Research این مقاله به بررسی عوامل داخلی فروپاشی سریع نظام سیاسی سوریه در دسامبر ۲۰۲۴ می‌پردازد. رژیم بشار اسد از آغاز بحران سوریه در سال ۲۰۱۱ تا پایان سال ۲۰۲۴ توانست در برابر یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین جنگ‌های داخلی خاورمیانه بقا یابد و با اتکا به سرکوب داخلی، بسیج شبکه‌های وفادار و حمایت متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی، از فروپاشی جلوگیری کند. با این حال، همین رژیم که بیش از چهارده سال تاب‌آوری نشان داده بود، در مواجهه با تهاجم نیروهای معارض به رهبری هیئت تحریرالشام، در مدت زمانی بسیار کوتاه و کمتر از دو هفته فروپاشید و کنترل بر مراکز کلیدی حکمرانی را از دست داد. این تضاد میان بقای طولانی‌مدت و سقوط ناگهانی، پرسش محوری پژوهش حاضر را شکل می‌دهد: فروپاشی رژیم اسد تا چه اندازه ریشه در عوامل داخلی داشت و این زوال از طریق چه سازوکارهایی در سطوح امنیتی، نهادی و اجتماعی تحقق یافت؟ مقاله با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی «دولت ورشکسته» استدلال می‌کند که دولت سوریه پیش از سقوط، بخش عمده‌ای از مؤلفه‌های ورشکستگی را در حوزه‌های امنیت، حکمرانی و کارکردهای عمومی تجربه کرده و عملاً ظرفیت اعمال حاکمیت مؤثر را از دست داده بود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ناکارآمدی امنیتی، فرسایش انسجام و وفاداری در ارتش و شبکه‌های اجتماعی حامی، بحران عمیق مشروعیت، فساد ساختاری و شکاف‌های هویتی، توان دولت برای کنترل قلمرو و مدیریت بحران را به شدت تضعیف کرده بود. در کنار این عوامل، فروپاشی خدمات عمومی، تثبیت اقتصاد جنگی و وابستگی حیاتی به پشتیبانان خارجی، تاب‌آوری رژیم را شکننده‌تر ساخت؛ به گونه‌ای که فشار نظامی معارضان نقش شتاب‌دهنده‌ای در فعال‌سازی روند فروپاشی ایفا کرد. این پژوهش با روش کیفی و بر اساس تحلیل منابع کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است.   This article examines the internal factors behind the rapid collapse of the Syrian political system in December 2024. From the onset of the Syrian crisis in 2011 until the end of 2024, the Bashar al-Assad regime managed to survive one of the longest and most costly civil wars in the Middle East and prevented collapse through reliance on internal repression, the mobilization of loyalist networks, and the support of regional and international allies. However, the same regime, which had demonstrated resilience for more than fourteen years, collapsed in a very short period—less than two weeks—when confronted with an offensive by opposition forces led by Hay’at Tahrir al-Sham, losing control over key centers of governance. This contrast between long-term survival and sudden collapse forms the central question of the present study: to what extent was the collapse of the Assad regime rooted in internal factors, and through which mechanisms did this process unfold at the security, institutional, and societal levels? Drawing on the conceptual framework of the “failed state,” the article argues that prior to its collapse, the Syrian state had experienced a substantial degree of failure across the domains of security, governance, and public functions, and had effectively lost its capacity to exercise effective sovereignty. The findings demonstrate that security inefficiency, the erosion of cohesion and loyalty within the military and pro-regime social networks, a profound crisis of legitimacy, structural corruption, and identity cleavages severely undermined the state’s ability to control territory and manage crises. Alongside these factors, the collapse of public services, the entrenchment of a war economy, and critical dependence on external patrons rendered regime resilience increasingly fragile, such that the military pressure exerted by opposition forces functioned as a catalyst in activating the process of collapse. This study employs a qualitative methodology based on the analysis of library and documentary sources. سوریه, دولت ورشکسته, هیئت تحریرالشام, فروپاشی رژیم, جنگ داخلی Syria, Failed State, Hay’at Tahrir al-Sham, Regime Collapse, Civil War 45 77 http://priw.ir/browse.php?a_code=A-10-52-2&slc_lang=fa&sid=1 Amjad Alsheikh امجد الشیخ amjadshams38@gmail.com 10031947532846008922 10031947532846008922 No Ph.D Candidate, Department of Regional Studiesو Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشجوی دکتری، گروه مطالعات منطقه‌ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Seyed Abdolamir Nabavi سیدعبدالامیر نبوی s.a.nabavi@ut.ac.ir 0055827292 10031947532846008923 Yes Associate Professor, Department of Regional Studiesو Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشیار، گروه مطالعات منطقه‌ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.